Ở tỉnh Savona của miền Bắc Italia, bạn sẽ tìm thấy Vado Ligure, một thị trấn thương mại nổi tiếng với cảng, nhà máy điện - những tòa tháp song song tạo nên bức tranh của thành phố - và công ty xây dựng đường sắt Bombardier. Nhưng ẩn chứa dưới tâm điểm của ngành công nghiệp này là một viên ngọc nhỏ của Calcio và tên gọi của nó là Vado FC 1913. Thành tựu của họ không phải là nhiều chiếc Scudetti hay bộ sưu tập bạc Âu châu, mà chính là nhất cúp Coppa Italia - giải đấu quốc nội đầu tiên của Italia.
Như tên gọi của câu lạc bộ cho thấy, họ được thành lập vào năm 1913, dưới sự điều hành của một liên doanh do Angelo Morixe đứng đầu, gồm các anh em Babboni - Achille, Lino và Giovanni. Họ được đồng hành bởi những người bạn cùng làm việc tại công ty đường sắt Westinghouse, sau này trở thành công ty đường sắt Bombardier, như chúng ta biết hiện nay.
Lino Pizzorno được chọn làm Chủ tịch câu lạc bộ, cùng với Nicolo Gambetta và Ragini Pasuale làm giám đốc và bí thư của câu lạc bộ. Sau nhiều cuộc thảo luận, màu đỏ và xanh lam được chọn cho câu lạc bộ để tỏ lòng kính trọng với Genoa Cricket and Football Club, đội bóng hàng đầu của Italia vào thời điểm đó.
Sân bóng nằm giữa nhà máy sơn Fumagalli - vẫn còn tồn tại cho đến ngày nay - và ga tàu của thành phố. Từ năm 1913 đến năm 1919, câu lạc bộ tham gia vào các trận đấu giao hữu, chủ yếu là với các đội bóng như Savona, Veloce, Speranza và Varazze. Những đội đã được thành lập trước Vado và những đội có tiếng này đã đánh giá thử thách thực sự đối với đội Rossoblu. Trong sáu năm, câu lạc bộ buộc phải thi đấu bóng đá chưa đua, do việc thành lập chỉ diễn ra một năm trước Thế chiến thứ nhất.
Khi châu Âu và Italia bắt đầu hồi phục từ những hậu quả tàn khốc của chiến tranh, thể thao trở thành cách trốn tránh và một con đường mà người dân có thể om sòm hy vọng vào một tương lai tốt đẹp hơn. Mặc dù Vado FC gặp khó khăn trong những năm ngay sau chiến tranh, thành tích của họ cải thiện từ năm 1922 khi họ giành được một lần thăng hạng lịch sử lên hạng Nhì.
Sau thành công này, Vado được mời tham gia phiên bản đầu tiên của một giải đấu cúp quốc gia mới là Coppa Italia. Giải đấu này ra đời sau một tranh chấp giữa FIGC và các đội bóng lớn đang tham gia Prima Categoria. Các đội yêu cầu giảm số lượng đội tham dự 1a Divisione của Prima Categoria, hạng đấu hàng đầu của bóng đá Italia vào thời điểm đó. Nhưng, lo lắng cho tương lai mà không có cơ hội thăng hạng, các câu lạc bộ nhỏ từ chối đề xuất này.
Các đội bóng lớn như Juventus, Pro Vercelli, Torino, Inter, Genoa, La Spezia và Unione Sportiva Livorno đã tách ra để thành lập một liên đoàn mới dưới sự quản lý của Confederazione Calcistica Italiana (CCI). Tranh chấp này chỉ kéo dài một mùa giải nhưng đối với phiên bản đầu tiên của Coppa Italia, chỉ có các câu lạc bộ dưới sự kiểm soát của FIGC được mời tham gia, bao gồm các đội từ Prima Categoria, Promozione và Terza Categoria.
Tuy nhiên, cuộc chạy cúp của họ gần như kết thúc ngay từ đầu, khi Vado cần thêm thời gian để vượt qua Fiorente với tỷ số 4-3 ở vòng đấu đầu tiên. Hai vòng đấu tiếp theo được vượt qua một cách dễ dàng, khi Rossoblu đánh bại câu lạc bộ Molassana của Genoa với tỷ số 5-1 và câu lạc bộ Juventus Italia của Milan với tỷ số 2-0. Đối thủ của Vado ở tứ kết, Pro Livorno (sau này sáp nhập với Unione Sportive Livorno để tạo thành đội bóng hiện tại), có vẻ khó nhằn hơn nhiều. Các đội bóng Toscano vừa giành lên hạng lên Prima Categoria và được nghỉ ngơi nhiều hơn sau khi được nhảy vòng cho đến vòng tứ kết (Coppa Italia đầu tiên bắt đầu với số câu lạc bộ lẻ). Dù là gã trùm nhỏ, Vado đã làm nên điều bất ngờ và giành chiến thắng với một bàn thắng duy nhất. Câu chuyện cổ tích tiếp tục.
Bán kết đã mang lại không chỉ sự giải trí mà còn gây tranh cãi, Vado gặp câu lạc bộ Libertas Firenze khác ở vòng đấu này, cũng như các đội khác được nhảy vòng từ vòng một đến vòng tứ kết. Trên thực tế, Libertas chưa thậm chí còn chưa thi đấu trận tứ kết sau khi đối thủ của họ, Valenzana, rút lui khỏi giải đấu. Do đó, cơ hội lại chống lại Vado một lần nữa. Nhưng tinh thần không bao giờ chịu thua của họ đã quá lớn đối với Libertas và một bàn thắng trong hiệp phụ đã đưa đội bóng chủ yếu là công nhân đường sắt vào trận chung kết lịch sử đầu tiên của họ.
Udinese đợi Vado ở trận chung kết, được tổ chức tại Vado Ligure vào ngày 16 tháng 7 năm 1922. Mặc dù nhóm người làm đường sắt có lợi thế sân nhà một lần nữa, sự vượt trội kỹ thuật được cho là của đội khách đã khiến cho Rossoblu trở thành ứng cử viên thứ hai. Ba anh em Babboni cùng với Enrico Romano, người có biệt danh tuyệt vời là Testina D'Oro, hay 'Đầu Vàng', sau khi được cho là đã ghi 13 bàn thắng bằng đầu trong một trận đấu giao hữu.
Vado cũng có một tiền vệ cánh trái trẻ tuổi tên là Virgilio Levratto, một trong những cầu thủ tài năng của Rossoblu. Trận đấu diễn ra theo như dự đoán, khi Udinese áp đảo đối thủ nhưng sự kiên nhẫn của Vado đảm bảo họ mang trận đấu đến hiệp phụ. Khi Udinese kiệt sức, Vado trông tươi tắn hơn và Levratto, người đã bị kìm hãm trong suốt trận đấu, bắt đầu tìm được không gian tự do. Khi hiệp phụ sắp kết thúc, các cầu thủ Udinese bắt đầu phàn nàn về ánh sáng hoặc chính xác hơn là thiếu ánh sáng. Vào năm 1922, không có đèn chiếu sáng và Udinese hy vọng trận đấu có thể được dừng lại và chơi lại ở Friuli. Tuy nhiên, trọng tài từ chối và cuối cùng quyết định giải quyết trận đấu xuyên đêm bằng cách chơi "bàn vàng".
Một đội Udinese không hài lòng đẩy lên hy vọng khả năng kỹ thuật của họ sẽ đủ để mang trận đấu đến hồi kết. Nhưng chỉ sau bảy phút trong thời gian bàn vàng, đội bóng đã phá vỡ tấn công của Udinese và Lino Babboni đã nhanh chóng tận dụng cơ hội. Cùng với Levratto, cặp đôi này đã tiến hành một cuộc phản công nhanh. Levratto nhận một đường chuyền từ Lino và từ ngoài vòng cấm sút tung lưới góc trên bên trái để giành chiến thắng. Có nhiều truyền thuyết và truyền thuyết về bàn thắng này. Tùy thuộc vào phiên bản bạn tin, cú sút có thể làm rách lưới và quả bóng đập vào cửa sổ trên tháp canh ở góc sân, hoặc quả bóng bị nổ khi bay vào góc trên.
Dù cho bất kể phiên bản nào đúng, thì việc câu chuyện về thành công của Rossoblu không cần thêm bất kỳ tình tiết hay gia vị nào khác. Chỉ sau ba mùa chơi bóng cạnh tranh, Vado FC 1913 đã đạt được sự thăng hạng và trở thành những nhà vô địch đầu tiên của Coppa Italia, một thành tích đáng kinh ngạc cho bất kỳ câu lạc bộ nào.
Người ghi bàn thắng chung cuộc, Virgilio Levratto, đã có một sự nghiệp vinh quang, thi đấu cho các câu lạc bộ nổi tiếng như Verona, Lazio và Genoa. Anh cũng giành được huy chương đồng với Italia tại Olympic năm 1928.
Rất nhiều thành công của Vado dựa trên sự kiên cường về cả mặt vật lý và tâm lý, áp dụng một tư duy phổ biến tại Vado Ligure vào thời điểm đó. Khu vực này đã tham gia vào những ngày đầu của chủ nghĩa cộng sản Italia và được coi là một điểm ngoại vi ở Italia, trong khi hầu hết đất nước đang nhận những ý tưởng của Đảng Quốc gia Faschist. Sử dụng tư duy "người ngoài cuộc" này, Vado FC coi trọng mỗi trận đấu như là một tuyên ngôn về bản sắc của họ và điều này đã chứng minh là động lực hoàn hảo của họ. Điều này đã giúp các anh em Babboni và đồng đội củng cố vị trí của mình trong lịch sử.
Ngày nay, câu lạc bộ đang chơi ở Serie D và trong suốt lịch sử dài của mình đã dành nhiều thời gian ở các hạng đấu thấp của bóng đá Italia. Nhưng họ có vị trí của mình trong sách lịch sử là những người chiến thắng đầu tiên của Coppa Italia, và không ai có thể lấy đi điều đó khỏi Vado FC.



